In de schijnwerpers

Wat zijn jullie als Theaterboekhandel en uitgeverij?

Marlies:
De Theaterboekhandel en de uitgeverij die hebben natuurlijk heel veel met elkaar te maken.
Onze webshop is ontstaan na corona, toen de winkel op het Leidseplein dicht bleef. Die zat in de schouwburg en aangezien alle theaters moesten sluiten, ging ook de winkel dicht. De winkel is nooit meer opengegaan. Dat was een heel belangrijk verkoopkanaal voor ons.
Toen hebben wij, ik geloof binnen een maand of twee, een online webshop geopend omdat we vonden dat de boeken beschikbaar moesten blijven voor publiek en niet alleen via de boekhandel en bol.com.
We zijn eigenlijk heel blij dat we nu onze eigen online winkel hebben. Je merkt ook dat er behoefte is om hier te komen kijken.

Heleen:
Op afspraak zijn belangstellenden van harte welkom.

Marlies:
De Theaterboekhandel is een dynamische component naast het uitgeven. We spelen nu ook winkeltje, organiseren boekenmarkten en dat is hartstikke leuk. Ook voor het contact met je publiek. 

 

Hoe zijn jullie aan het uitgeven begonnen?

Marlies:
Sowieso vanwege het specialisme. Boeken over theater en film.
Ik heb de uitgeverij ooit overgenomen van Jan Ritsema, eind van dit jaar 31 jaar geleden.

Jan Ritsema (1945-2021) is begonnen met de winkel op het Leidseplein. Die heette toen Theatre Bookshop. Hij merkte dat er eigenlijk niks in het Nederlands verscheen over dit specialisme. Hij is toen zelf gaan uitgeven. Ik meen dat “Lessen voor acteurs” de eerste publicatie was. Hij heeft het laten vertalen en is langzaam maar zeker meer boeken uit gaan gegeven over toneel. Hij is gaan praten met alle grote gezelschappen. Dat waren toen nog Het Publiekstheater, de Appel, Toneelgroep Theater, Baal en de Haagse Komedie. Allemaal voor mijn tijd hoor. Met de gezelschappen heeft hij afspraken gemaakt: Als wij standaard jullie tekstboekjes publiceren en zorgen dat die in de winkel komen, dan kunnen jullie ze bij de voorstelling verkopen.
Die formule was in Engeland al heel gebruikelijk, dat heeft hij afgekeken. Het was een enorm succes. In die tijd had je het over oplagen van twee, drie, vierduizend boekjes. Ongelooflijk!

We hadden in de stadsschouwburg de catacomben tot onze beschikking. Daar stonden de voorraden, dat was letterlijk een doolhof van dozen met boeken. De winkel was een loze ruimte in de schouwburg, dus die huurde hij voor een knoop, maar hij had wel 100% inkomsten van de verkoop van zijn eigen uitgaven.
De winkel was toen heel erg bekend om zijn internationale aanbod. Alles wat je uit Engeland, Duitsland, Frankrijk wilde lezen op het gebied van theater, film en dans, kon je daar krijgen.
Maar goed, de tijden zijn veranderd.

Heleen:
De buitenlandse boeken zijn zoveel bereikbaarder geworden door internet, daar kan je als winkel niet meer je best voor doen. Alles is al beschikbaar. 

 

En nu doen jullie dat eigenlijk nog precies hetzelfde. Komen groepen naar jullie toe of zoeken jullie zelf actief?
Marlies:

Beiden. Auteurs weten ons inmiddels wel te vinden. We hebben een samenwerking met Theater Bellevue. Orkater doen we, De Nieuwkomers, Circus Treurdier, Kobra, Theater Oostpool.
We hebben eigenlijk heel veel. Het Nationale Theater heeft zich ook weer bij ons aangesloten.
ITA doet vooral bewerkingen en dat brengt auteursrechtelijk problemen met zich mee vanwege de oorspronkelijke schrijver. Misschien dat nu de tijd wel weer eens is aangebroken om daarover te gaan praten met de nieuwe directie.

Heleen:
Ik denk ook dat er echt een tijd is geweest dat er veel minder tekstboeken zijn gepubliceerd – door bezuinigingen in de kunsten én omdat er minder gelezen werd. Dat lijkt nu gelukkig te kenteren. Een voorbeeld: Collectief Blauwdruk stond voor de deur en zei: Wij houden van boeken! We willen een boekje bij onze voorstelling! Ze hebben nu zeven titels.
Het blijkt ook een goed middel om contact te houden met je publiek. Je staat toch in de boekenkast van de bezoekers, omdat ze het boekje na afloop kopen om te bewaren. En ook om terug te lezen. Gelukkig zien meer jonge theatermakers weer dat boeken echt iets tastbaars zijn, dat ná de voorstelling blijft bestaan. En we gaan dan graag in gesprek.

Wat jullie uitgeven is in principe van professionele gezelschappen?

Marlies:
Dat zijn de tekstboekjes, dat klopt. Gevestigde namen, maar ook nieuwe makers. Daarnaast zijn de bundels een belangrijk deel van ons fonds: verzamelbundels met oorspronkelijk werk van Nederlandstalige auteurs. De uitgave daarvan wordt gedeeltelijk gefinancierd door het Letterenfonds. En natuurlijk hebben we nog steeds de handboeken: over regisseren, dramaturgie en improviseren. We zijn nu weer een nieuw boekje met oefeningen voor acteurs aan het ontwikkelen.

Heleen:
Ook secundaire literatuur wordt uitgegeven door it&fb, zoals de biografie over theatergroep Hollandia of de Cyrano-dagboeken van Koen van Dijk. Het boek over camera-acteren, met theorie en interviews met professionals, wordt veel op de scholen gebruikt.

Ga je dan eerst lezen voordat je een toneeltekst uitgeeft?

Marlies:
We geven bijna geen stukken uit die niet gespeeld zijn. We bemoeien ons niet met de dramaturgische inhoud. De stukken worden bij het uitbrengen gespeeld en daarmee is er dus ook al een dramaturgische redactie overheen gegaan. Dat is wel anders dan dat je een niet-gespeeld stuk uitbrengt voor de boekenkast.
We gaan ook bewust teksten van wat meer commerciële partijen uitbrengen. Commercieel dan tussen enorme aanhalingstekens. Zoals recent De onverwoeste zusters van Hoogezand-Sappemeer van Ilse Warringa. Zij heeft 900 boekjes verkocht. Zo’n oplage lukt niet bij zo heel veel toneelauteurs.

Heleen:
Het is goed dat toneelteksten beschikbaar zijn voor anderen. Het is gewoon zonde om te laten liggen. Je weet nooit wie het wil gaan spelen. Dat is ook een vorm van erkenning. Maar ook gewoon dat het een publicatie is die in de boekhandel en via internet te krijgen is. Dat is gewoon een kick.

Jullie hebben ook boeken van een andere uitgevers op jullie site staan.

Marlies:
De Theaterboekhandel is een beetje zoals de winkel vroeger op het Leidseplein was: we verkopen boeken van andere uitgevers als die een aanvulling vormen op ons assortiment. Met die uitgevers maken we dan goede afspraken. De boekjes van De Nieuwe Toneelbibliotheek en Theaterboek hebben zelf al een goed verkoopkanaal, dus dan verwijzen we altijd door.

Boeken van schrijvers die in eigen beheer boeken uitgeven komen in aanmerking als het inhoudelijk een aanvulling is. En biografieën van mensen uit het theater vinden we ook een toevoeging. Of als we denken: maar dít is leuk! Dan kopen we het in.

Heleen:
We stonden in maart met de nieuwe boeken op een boekenmarkt in de hal van de Hogeschool voor de Kunsten (Amsterdam). De mediatheek van de AHK verkoopt dan ook afgeschreven boeken of boeken die uit schenkingen komen. Je ziet daar het hele archief van de uitgeverij te koop liggen. Maar de studenten kopen ook die boeken. Het is wel heel leuk om te zien dat de oude uitgaven dan toch weer een plek vinden.

Een mooi beeld om mee af te sluiten: Boekjes die toch weer een weg vinden naar lezers en makers.
Hartelijk dank voor dit gesprek.

Piet de Bruin