In de schijnwerpers

Wat is je uitgangspunt bij het schrijven van een stuk?
Bij Toetssteen brengen we twee keer per jaar een geheel nieuw stuk uit. Stukken over Amsterdamse aangelegenheden of over zaken die in Nederland actueel zijn. Onderwerpen zijn vaak zaken die mij verbazen of interesseren en die ook vrij ongenuanceerd het nieuws halen: wat is het verhaal hier? Voordeel is dat we daarmee vaak veel media-aandacht krijgen.

Hoe kom je aan de gegevens daarvoor?
Boeken lezen, informatie van internet plukken. Het is niet zo dat ik heel lang onderzoek doe. Dat kan ook niet gezien het tempo waarin er stukken op de planken moeten komen. Ik begin met schijven als ik voldoende informatie heb.
Ik was altijd een plot schrijver. Ik schrijf naar het plot toe. De karakters zijn dienstbaar aan het verhaal. De laatste tijd merk ik dat ik me ook meer laat meevoeren door de karakters zelf. De karakters worden gevormd door de manier waarop ze reageren op de anderen.
Soms heb ik bij het schrijven al een bepaalde acteur of actrice in gedachten.
De karakters vormen zich in mijn hoofd.

Zoals in je stuk “De Kus”?
Ja, daar verandert duidelijk de houding van het personages als er iemand wel of niet in de ruimte is.

Schrijf je voor een bepaalde hoeveelheid personages?
Nee. Ik schrijf er net zoveel personages in als ik wil. Vroeger stonden we met 10-12 man op het toneel. Dan waren er ook rollen die maar een paar zinnen hadden en toch weken moesten komen repeteren. Nu schrijf ik vaak voor 4 tot 6 personen met dubbelrollen erin. Ik merk dat de dynamiek daarvan mij als regisseur meer aanspreekt.

Worden je stukken uitgevoerd zoals je je had voorgesteld?
Veel van mijn stukken regisseer ik zelf. Dat heeft voor mij het voordeel dat ik ook nog makkelijk dingen kan veranderen. Voor mijn eigen voorstelling van wat er op het toneel gebeurt schrijf ik er ook de regieaanwijzingen bij. b.v. “stilte”. Als ik eenmaal aan het repeteren ben gooi ik die aanwijzingen zelf overboord maar het helpt me wel om me een voorstelling van de situatie te maken bij het schrijven.
Als anderen stukken van mij spelen dan doen ze dat soms in een realistisch decor. Meestal werkt dat niet goed. Een abstract decor werkt bij mijn stukken beter zodat je ook abstract kunt spelen. Een acteur kan dan makkelijker uit de lijst stappen en opmerkingen naar het publiek maken of een omkleding op het toneel doen.

Wat zijn kenmerken van jouw stukken?
Ik roer soms best zware onderwerpen aan. Over klokkenluiders, afstandsmoeders… Maar het is de kunst om dat ‘licht’ te schrijven en als acteur ook licht te brengen. Het drama komt vanzelf. En als er lach is in het begin dan komt de traan aan het einde veel makkelijker. Dat is overigens ook de manier waarop Maria Goos schrijft. Haar stukken vind ik in de regel fantastisch.

Hoe bouw je het karakter van een personage op?
Ik denk na hoe alle personages tegenover elkaar staan. Wie heeft er strijd met wie? Het karakter vormt zich in de reactie met tegenspelers.

Wat is er leuk aan schrijven?
Uiteindelijk ben ik meer een maker dan een schrijver. Ik vind het leuke aan schrijven dat je uiteindelijk iets wordt gevisualiseerd wat helemaal uit jouw brein komt.

Wat doe je als je tijdens het schrijven niet meer weet hoe je verder moet?
Ik probeer me altijd te bedenken ‘waar zou het publiek nu zin in hebben om te zien’? als ik het niet meer weet. Dat helpt me verder. Ook een tip: je moet een schrijfsessie nooit afronden op het moment dat je het even niet meer weet. Je moet pas stoppen als je denkt: Ha, nu heb ik zin om de volgende scene te schrijven. Anders loop je het risico dat je er weken tegenaan gaat hikken.

Waar herken je jouw stukken aan?
Het zijn in de regel actuele onderwerpen, licht geschreven, met humor. Ook als de onderwerpen zwaarder zijn. En ik denk dat de dialogen heel naturel zijn. Het is niet ‘ijdel’ geschreven in ‘schrijverstaal’.

Welk stuk vond je het meest geslaagd/ ben je het meest trots op en waarom?
Mijn doorbraak in professioneel theater was ‘Dansen met de Vijand’ wat ik schreef en regisseerde. Genomineerd voor vier musical-awards (o.a. beste script en beste kleine voorstelling). Daar ben ik trots op. Verder ben ik ook heel trots op stukken als ‘afstandsmoeders’. Het aantal afstandskinderen en moeders wat daar op afkwam was enorm groot. En ik hoorde vaak dat men zich nog nooit zo erkend had gevoeld als bij het zien van dit stuk. Dan doe je het ergens voor. Verder ben ik ook heel trots dat ‘De Kus’ in het Spaans is vertaald en in Madrid speelt. En op dit moment spelen we Proefwerk over Johannes van Dam. En dat is een hit in Amsterdam en er is ook veel belangstelling buiten Amsterdam.

Je regisseert amateurspelers en professionele spelers. Is er een verschil in aanpak?
Lachend: Professionals kennen hun tekst ook niet.
Bij amateurs is de eerste voorstelling vaak een première. Bij professionals zijn er altijd een stelletje try-outs om te wennen aan het stuk.
Verder moet bij professionals het stuk meer af zijn bij aanvang van repetities. Er is vier weken repetitietijd dus er is weinig ruimte voor veranderingen. Het gebeurt wel maar dan moet ik dat ’s avonds of ’s nachts nog aanpassen.
Bij amateurs wordt er langer gerepeteerd en zijn veranderingen, gewijzigde scenes, makkelijker in te passen. De scenes kunnen even bezinken en er is dan ruimte om het anders te doen.